گزارش نشست « زبان معیار گیلکی » در کارگاه شعر گیلکی




جلسه ی 297 کارگاه شعر گیلکی با موضوع « زبان معیار گیلکی » روز دوشنبه 6 مهرماه 94 در خانه فرهنگ گیلان و با حضور شاعران و علاقمندان  برگزار شد. این جلسه با اجرای فرزین کارگر راس ساعت 5:30 عصر شروع شد.
در ابتدای جلسه، عباس گلستانی، پیرامون زبان معیار گیلکی صحبت نمود و مقاله ی خود را برای مدعوین قرائت کرد:
  هر زبانی به شکل آشکار از سه دستگاه واژگان، دستور و صوتی ساخته شده است که در سه سطح مکالمه،حوزه‌‌ی علوم ، هنر و ادبیات کاربرد وسیع تری داشته و بنیان فرهنگیِ جامعۀ مربوط به خود را می سازد . یکی از مهمترین آنها " زبان معیار " است، زبانی که کتاب های درسی دبستان تا دانشگاه با آن نوشته می شوند، رسانه های تصویری، صوتی و نوشتاری از طریق آن عمل می کنند، محققین و پژوهشگران و دانشمندان با آن می نویسند، شاعران، نویسندگان و هنرمندان به کمک آن به خلق آثار هنری و فرهنگی می پردازند. زبان گیلکی نیز تافتۀ جدابافته ای از زبان های دیگر نیست و نمی تواند باشد و دربطن خود زبان معیار را دارد، منتها از نوع شلخته، نا به سامان و کشف ناشده به حیات خود، باز از نوع حرکت بر لبه ی تیغ ادامه می دهد و اگر این حرکت ادامه داشته باشد  و دلسوختگان این زبان به مقولۀ ساماندهی  " زبان معیار گیلکی "  نیاندیشند، این زبان درکنارسایرعوامل بازدارنده، روز به روزبه سمت سقوط حتمیِ خود پیش خواهد رفت. این مقاله تلاشی است در جهت تبیین و تعیین " زبان معیار گیلکی "که به هیچ وجه به سلیقه ی شخصی، قومی و منطقه ای مربوط نبوده و هر آنچه که طرح می شود سعی شده است بر مبنای" اصول علم زبان شناسی " و تجارب زبان اقوام باشد.
  ما گیلکی را از پدران  ومادران  خود یاد می گیریم، اما، نوشتن را نه، زیرا نیاز به آموزش دارد و لازمهِ همین آموزش، داشتن زبان معیار و نثر معیار است.
   بنابراین زبانی که بیرون از سه خصلت مهم توان فرهنگی، توان شناختی و توان ارتباطی باشد یک زبان مرده به حساب می آید که در جامعه ی انسانیِ زنده کاربردی نخواهد داشت و این نیز طبیعی به نظر می رسد، زیرا وقتی که زبانی بارفرهنگیِ یک قوم را بازتاب ندهد، کمک به حل معضل و ابهامات علمی از نظر نوشتاری وگفتاری نکند و قادر به انتقال احساس از قبیل عشق، نفرت، شکوه و ... نباشد، کم کم از عناصر ارتباطیِ مردم خارج می شود. اما آنچه که برای ما گیلک زبانان می تواند درمقطع فعلی مهم باشد، خصلت ارتباطیِ زبان گیلکی است که ادبیات، شعر و نوشتار ما برمحور آن می گردد و اگراین خصلت که زبان معیار نیز در آن بی تاثیر نیست، دارای زبان معیار نشود و گسترۀ وسیعی از گیلک زبان را دربر نگیرد، با توجه به گونه گونیِ لهجه ها، واژه ها و آواها، تأثیرش حداکثر در همان روستای کوچک متعلق به همان شاعر یا داستان نویس بومی محدود شده و گیلانی ساکن غیراز آنجا را از لذت درک و زیبایی هنر هنرمندان محروم می کنند  و آن وقت که به تعداد روستاها و شهرهای گیلان گویش و لهجه وجود دارد، در غیا ب یک زبان معیار گیلکی، هر گیلانی می تواند گویش خود را درست یا نادرست اصیل بداند و نابسامانی ای که در زبان گیلکی هست را بیشتر هم بکند . اما با تعیین یک زبان معیارگیلکی، هم به هویت اصیل تری در زبان گیلکی دست می یابیم و هم گویش های متنوع منطقه به وضوح و ماندگاریِ بیشتری می رسد. مثال بارز آن، زبان معیار فارسی و گویش های مختلف آن در یزد، مشهد، اصفهان و ... می باشد که وجود هر کدام از آنها نه تنها آفتی برای دیگری  نیست، بلکه برعکس وجود گویش های متنوع منطقه ای و بومی است که به تقویت زبان معیار می انجامد.
به همین دلیل گفته اند که زبان معیار :
1-زبان رسانه ها است .
      2- زبانی است که برای آموزش، هم برای افراد داخلی و هم خارجیانی که تمایل به یادگیری آن را دارند به کار می رود .
3-دارای قاعده ی آوایی، فرهنگ لغت و دستور زبان می باشد .
اما، زبان گیلکی در مرحله ی اول نیاز به گزینش یک گونه ی زبانی از بین چند گونه ی زبان ندارد، زیرا ما در منطفه ی خود به فکر ساماندهی ی زبان گیلکی به صورت معیار هستیم تا از پراکندگی و گونه گونی گویی و متفاوت نوشتن به درآید و از دستور، تلفظ واحد و املای مشخص و توان آموزش برخوردار شود و این، نیاز به گزینش از بین چند زبان و دید سیاسی ندارد و تازه بعد از تعیین زبان معیار گیلکی هر کسی  مثل قبل می تواند به گویش و لهجه ی محلی ی خود شعر، داستان و... بگوید وکارکند، همچنان که زبان معیار فارسی نیز مانعی برای تولید کارهای هنری به گویش های یزدی، مشهدی، اصفهانی و ... نیست و نمی تواند باشد ولی اگر قرار است هنرمندی فارسی بنویسد باید از مترو معیارهای فارسی ی معیار تابعیت کند.
برای این که زبانی به معیار خود دست یابد دو راه آن در جامعه ی زبانی تجربه شده است:
راه اول ، روند طبیعی معیار سازی زبان
راه دوم ، برنامه ریزی ی زبانی است که با انتخاب موقت گونه ای از زبان به جهت تست آن در جامعه صورت می گیرد
مخالفان محترم معیار سازی زبان گیلکی، اگر بخواهند روزی بر اساس اتکا به اصل پانزدهم از فصل دوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران  که تصریح می کند: 
" ... استفاده از زبان های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس، در کنار زبان  فارسی آزاد است "
به تدریس زبان گیلکی مبادرت ورزند، دست به گزینش کدام گویش از میان گویش های متنوع زبان گیلکی، از شرق تا غرب و از شمال تاجنوب گیلان می زنند ؟ برای  ترجمه چطور ؟   برای تلفظ صحیح و واحد کلمات در نثر و تقطیع چطور ؟ و سؤالات بی شمار دیگر که پاسخ معناداری به آنها داده نشده است .  اما یک جواب کلی که منطقی است می تواند قبل قبول باشد :  " زبان گیلکی از پاسخ به آن نیازها عجز است، زیرا هنوز زبان گیلکی در گونه ی زبان های نامعیار قرار دارد و معیار سازی نشده است . " 
پورآقایی: وقتی درباره ی زبان معیار صحبت می کنیم وارد مقوله ی میان رشته ای می شویم. زبان یک پدیده ی اجتماعی است که جدا از جامعه نیست. در جامعه شناسی تئوری ابتدا  در کل زبان، اطلاعات را جمع آوری ، تثبیت  و به روز می کنیم سپس جایگزین هایی را یافته و سپس برنامه ، اجرا و ارزیابی  می کنیم .
امروزه زبان گیلکی توسط رسانه ها مورد کم لطفی قرار گرفته است چرا که، وجهه ی اجتماعی این زبان را پایین نگه داشته اند. زحمات برای ایجاد زبان معیار،  زمانی به بار می نشیند که جامعه پذیرای آن باشد و گویش ور گیلکی را با احترام بنگرد و دیگر این که، زبان گیلکی فاقد گونه است برخلاف زبان کردی که یک زبان کامل(  شامل :گونه، لهجه و گویش)  است .
جلیل پور : باید راهکارهایی پیشنهاد نمود که بتوان زبان معیار را برای تمام بخش های گیلان تعریف کرد تا به گفتار و نوشتار مشترکی بیانجامد. همسان سازی زبان کار ساده ای نیست زیرا زبان از فکر و اندیشه آن فرد ناشی می شود.
جکتاجی: در پاسخ به موارد مطرح شده ی پورآقایی گفت: گیلکی نیز مانند کردی، دارای لهجه های مختلف و در لهجه ها دارای گونه های مختلف و گویش های منطقه ای است. علائمی که در خط ابداع می شود برای هویت بخشی در کتابت است ؛ متن های گیلکی ما نیز در کتاب ها و نشریات دارای این علائم هست.
و افزود: هر مخالفتی پیرامون زبان معیار گیلکی نشان از نالآگاهی است زیرا مقوله ی زبان شناسی بحث پیچیده ای است که هر کسی نمی تواند برآن ورود کند.  بنابراین مخالف خاصی که واقف بر علم زبان شناسی است می تواند پیرامون این  موضوع بحث کند.
گیلکی یکی از زبان های ایرانی است  بنابراین حق این زبان  است که دارای یک زبان معبار باشد.
برنامه ریزی در زبان یکی از آیتم های حساس برای ایجاد زبان معیار است که نیازمند هزینه نمودن دولت و حکومت محلی است. ایجاد فرهنگستان یکی از راهکارهای مهم است.
سیامک یحیی زاده  :  بیشتر گیلانیانی که به مرکز استان می آیند، جهت داد و ستد و تعاملات اجتماعی به زبان گیلکی مرکزصحبت می کنند حال یا صرف نیازاست یا دلیل دیگر، اما جالب است. مشاهده می کنیم که گیلانیان  این ضرورت را ناخودآگاه درک می کنند و خود به نوعی به زبان معیار عمل می کنند
لیلا پورکریمی : گیلکی مانند ترکی و کردی، اقلیم های مختلفی را در بر نمی گیرد و از نظر من  ضرورتی برای زبان معیار گیلکی وجود ندارد چرا که این زبان در حال احیاء شدن اسن و آن جانی را باید داشته باشد هنوز ندارد.
حال  اگر در وضعیت  کنونی با روند خوش بینانه به سمت ایجاد زبان معیار پیش رویم ، چه کمکی به حفظ و پایداری زبان گیلکی خواهد کرد، زبانی گه گویش وران بسیاری دارد که به گویش منطقه ی خود تعصب و علاقه ی خاصی دارند.
جکتاجی: انتقال ذهنیات و تجلی ذهنی نسلی به نسل بعدی نیاز به زبان مشترک معیار دارد که اگر ثبت و مکتوب نگردد، منتقل به آیندگان نمی شود. از برکت زبان فارسی کتابی است که ما با اقوام مختلف توانستیم ارتباط برقرار کنیم؛ چرا که با تعلیم و آموزش و نگهداری به همه ما رسیده است .
اگر ما  در گیلکی زبان مشترک ایجاد نکنیم و هر شخصی بخواهد به لهجه ی خود بنویسد، با هرج و مرج و آشفتگی چه باید کرد؟! یکدستی زبان و داشتن یک زبان معیار  برای انتقال صحیح به نسل بعد امر مهممی است و این مغارتی با صحبت کردن افراد به لهجه ی منطقه ی خود ندارد.
لازم به ذکر است که دکتر سپهری، علیرضا صدیق و رحیم چراغی نیز از دیگر افرادی بودندکه در این بحث شرکت و پیرامون« زبان معیار » صحبت نمودند.

تهیه و تنظیم : الهام کیانپور








ارسال دیدگاه

: نام شما
: پست الکترونیک
: دیدگاه
: کد امنیتی

درباره‌ی خانه فرهنگ گیلان

خانه‌ی فرهنگ گیلان در راستای گسترش ارتباط با هنرمندان و هنردوستان داخل و خارج از مرزهای ایران و هم‌اندیشی با آنان در بخش‌های مختلف فرهنگی و هنری ، سایت اینترنتی خانه را نسبت به گذشته در سطحی پیش‌رفته‌تر با سازماندهی امور ...

آمار بازدید کنندگان

بازدیدکنندگان امروز : 950
بازدیدکنندگان ديروز : 1314
بازدیدکنندگان در هفته : 10454
بازدیدکنندگان در ماه : 39551
بازدیدکنندگان در سال : 484368
کل بازدیدکنندگان : 1472161
کاربران آنلاین : 48